Włodzimierz Sławosz Dębski był artystą, którego życie i twórczość splatają się z dramatyczną historią XX wieku. Jego biografia opowiada nie tylko o drodze twórczej, lecz także o pamięci, która ocala doświadczenia i losy ludzi naznaczonych przez wojnę. W artykule przybliżamy jego życie, artystyczne dokonania oraz historię, którą dzięki niemu można zachować dla kolejnych pokoleń.
Włodzimierz Sławosz Dębski dorastał w wielokulturowym Kisielinie na Wołyniu. Jego ojciec, szanowany lekarz i społecznik, był Polakiem, a matka Ukrainką. Obie tradycje kształtowały rodzinne korzenie Dębskich.
Włodzimierz był ojcem kompozytora Krzesimira Dębskiego. Rodzinna pamięć o Wołyniu łączyła wspomnienia codziennego sąsiedztwa z doświadczeniem przemocy. 11 lipca 1943 roku Włodzimierz przebywał w kisielińskim kościele, gdy podczas tzw. krwawej niedzieli napastnicy zaatakowali świątynię.
Tego dnia zginęło tam ponad 90 Polaków. Włodzimierz został ranny, ale przeżył. Miejscowi Ukraińcy opiekowali się nim przez kilka dni, po czym zawieźli go do szpitala. „Mojego rannego ojca z kościoła wywieźli Ukraińcy” – wspominał Krzesimir Dębski, wymieniając wśród pomagających pana Parfeniuka.
Wojenny dramat i odwaga sąsiadów
Ocalenie Włodzimierza nie uchroniło rodziny przed dalszymi stratami. Podczas rzezi wołyńskiej zginęli jego bliscy, w tym dziadek i babcia Krzesimira, która była Ukrainką. Wojna brutalnie przerwała więzi łączące mieszkańców Kisielina.
Ukraińscy sąsiedzi ratowali Polaków mimo terroru OUN-UPA. Szacuje się, że ponad 1300 osób ostrzegało przed napadami, ukrywało zagrożonych oraz opiekowało się rannymi i osieroconymi dziećmi. Za pomoc groziła śmierć. Historia Włodzimierza pokazuje, że niektórzy ryzykowali życie, by ocalić innych.
| Wydarzenie | Data / liczba | Szczegół |
|---|---|---|
| Atak w Kisielinie | 11 lipca 1943 | Ponad 90 Polaków zamordowanych w kościele |
| Los Włodzimierza Dębskiego | 1943 | Ranny; ocalał dzięki pomocy Ukraińców |
| Pomoc sąsiadów | Kilka dni | Ukrycie, opieka i przewóz do szpitala |
| Pomoc Ukraińców Polakom | Ponad 1300 osób | Szacunek odnotowany w „Kresowej Księdze Sprawiedliwych” |
| Pamięć rodzinna | Krzesimir Dębski | Opowieści ojca ocaliły historię od zapomnienia |
Rzeź wołyńska i dramatyczne wydarzenia w Kisielinie
Rzeź wołyńska była falą zbrodni nacjonalistów z OUN i UPA oraz lokalnych uczestników napadów na polską ludność Kresów. Na Wołyniu i w innych regionach zginęło około 100 tysięcy Polaków. Najtragiczniejszy był 11 lipca 1943 roku: napastnicy zaatakowali mieszkańców 99 miejscowości. Wśród ofiar przeważały bezbronne kobiety, dzieci i osoby starsze.
Tragedia dotknęła także Kisielin. 11 lipca 1943 roku napastnicy wtargnęli do miejscowego kościoła, gdzie zgromadzili się wierni, i zabili ponad 90 osób. Część ludzi uciekła lub ocalała dzięki Ukraińcom, którzy ostrzegali przed atakiem, ukrywali rannych i organizowali ucieczkę. Wśród ocalałych znalazł się Włodzimierz Sławosz Dębski, ojciec kompozytora Krzesimira Dębskiego. Ukraińcy wywieźli go z kościoła i przewieźli do szpitala.
Ryzykowali życie, by ocalić sąsiadów przed terrorem
Pomoc Polakom groziła śmiercią, bo OUN-UPA uznawała ją za zdradę. Mimo to Sawa Kowtuniuk przez kilka tygodni ukrywał i karmił w swoim gospodarstwie trzy rodziny Sławińskich oraz rodziny Romanowskich, Maciaszków i Okólskich, a następnie wyprowadził je do lasu. Inni Ukraińcy ostrzegali zagrożonych, opiekowali się rannymi, przygarniali osierocone dzieci lub odmawiali udziału w mordach. „Kresowa Księga Sprawiedliwych” dokumentuje ponad 1300 osób, które pomagały Polakom, często anonimowo. Ich czyny pokazują, że nawet w czasie terroru ludzie okazywali solidarność. Dlatego, pisząc o tych wydarzeniach, warto oddać głos zarówno ofiarom, jak i tym, którzy ryzykowali życie, by je ratować.
Ciekawostka: Włodzimierz Sławosz Dębski ocalał z napadu na kościół w Kisielinie dzięki Ukraińcom, którzy wynieśli go z miejsca tragedii i zawieźli do szpitala.
Ukraińscy sąsiedzi, którzy ocalili rannego Dębskiego
W lipcu 1943 roku, podczas napadu na kościół w Kisielinie, Włodzimierz Sławosz Dębski odniósł ciężkie rany. Zginęło tam ponad 90 Polaków, a ocalałych próbowali wydostać się z pułapki. Ukraińscy sąsiedzi wynieśli Dębskiego ze świątyni, zaopiekowali się nim, a kilka dni później przewieźli go do szpitala.
Rannego ratował między innymi pan Parfeniuk. Syn Dębskiego, kompozytor Krzesimir Dębski, wspominał, że Ukraińcy wywieźli jego ojca z kościoła. Taki gest wiązał się z ogromnym ryzykiem: za pomoc Polakom groziły prześladowania, a nawet śmierć z rąk OUN-UPA. Szczególnie porusza mnie, że sąsiedzi zdecydowali się pomóc mimo zagrożenia.
Odważny gest, który ocalił życie mimo grożącego niebezpieczeństwa
Los Dębskiego wpisywał się w szerszy dramat. 11 lipca 1943 roku napady objęły 99 miejscowości na Wołyniu, a w Kisielinie zginęło tego dnia ponad 90 osób. Ukraińscy ratownicy ostrzegali Polaków przed atakami, ukrywali ich, karmili i pomagali im uciekać; opiekowali się też osieroconymi dziećmi. „Kresowa Księga Sprawiedliwych 1939–1945” opisuje ponad 1300 osób, które niosły taką pomoc.
Do form pomocy udzielanej Polakom należały:
- ostrzeganie przed atakami,
- ukrywanie i karmienie potrzebujących,
- pomoc w ucieczce oraz opieka nad osieroconymi dziećmi.
Ratownicy podejmowali niebezpieczne decyzje, często pomagając bliskim sąsiadom, przyjaciołom i rodzinom polsko-ukraińskim. Niektórzy później sami musieli uciekać. Po wojnie Parfeniuk mieszkał w Polsce. Krzesimir Dębski przypuszczał, że nie chciał wracać na Ukrainę, bo obawiał się o bezpieczeństwo. Ich historie pokazują, że nawet w czasach terroru ludzie potrafili zdobyć się na odwagę i bezinteresowną pomoc.
Ciekawostka: W „Kresowej Księdze Sprawiedliwych 1939–1945” opisano ponad 1300 osób, które pomagały Polakom na Wołyniu — między innymi ostrzegały przed napadami, ukrywały potrzebujących i pomagały im uciekać.
Pamięć ocalona w opowieściach Krzesimira Dębskiego
W opowieściach Krzesimira Dębskiego pamięć wykracza poza daty i wielkie słowa. Kompozytor przywołuje losy rodziny oraz Kisielina na Wołyniu, gdzie w lipcu 1943 roku napastnicy zaatakowali Polaków zgromadzonych w kościele. Wśród ocalałych znalazł się jego ojciec, Włodzimierz Sławosz Dębski, ranny i wymagający pilnej pomocy.
Ukraińscy sąsiedzi wywieźli go z kościoła. Pan Parfeniuk pomógł mu dotrzeć do szpitala, a później sam zamieszkał w Polsce — być może obawiał się odwetu za ratowanie Polaków. Dębski wspominał też o wielu bliskich, którzy zginęli, w tym o dziadku, cenionym lekarzu i społeczniku z Kisielina, oraz o babci Ukraince. Dlatego historia pozostaje w tej rodzinie osobistym doświadczeniem, przekazywanym kolejnym pokoleniom.
Świadectwa ocalałych pokazują różne formy pomocy: ostrzeganie przed napadami, ukrywanie zagrożonych, opatrywanie rannych i ratowanie osieroconych dzieci. Sawa Kowtuniuk przez kilka tygodni karmił i ukrywał rodziny Sławińskich, Romanowskich, Maciaszków i Okólskich, po czym wyprowadzał je do lasu. Z kolei Petro Bazeluk od lipca 1943 roku do wkroczenia Armii Czerwonej w styczniu 1944 roku ukrywał w stodole Mirosława Słojewskiego i jego siedmioletniego syna. Takie relacje przybliżają wielką historię przez jednostkowe losy.
Ocalali dzięki odwadze: ponad 1300 osób ryzykowało życie, by ratować sąsiadów
Za pomoc groziła śmierć. Terror OUN-UPA dosięgał także tych, którzy sprzeciwiali się przemocy lub odmawiali udziału w zbrodni. Mimo to ukraińscy sąsiedzi przygarniali polskie dzieci i ukrywali całe rodziny; niektórzy przekonywali napastników, że zagrożone dziecko jest ukraińskie. W „Kresowej Księdze Sprawiedliwych” Romuald Niedzielko udokumentował ponad 1300 osób pomagających Polakom, choć wielu bohaterów nadal pozostaje bezimiennych.
Przywołując losy ojca i bliskich, Krzesimir Dębski ocala pamięć o rodzinie oraz o wyborach podejmowanych w skrajnie niebezpiecznych okolicznościach. Nie pomija bólu ani odpowiedzialności za zbrodnie, a zarazem przypomina o ludziach, którzy ratowali innych. Ich odwaga, utrwalona w świadectwach i przekazywana kolejnym pokoleniom, podtrzymuje pamięć.
Ciekawostka: Włodzimierz Sławosz Dębski nie tylko przeżył atak na kościół w Kisielinie — po latach jego doświadczenia stały się częścią rodzinnej opowieści, którą Krzesimir Dębski przekazuje kolejnym pokoleniom.
Źródła:
- https://polskieradio24.pl/historia/sprawiedliwi-ukraincy-ratowali-polakow-w-czasie-rzezi-wolynskiej
FAQ - Najczęściej zadawane pytania
Kim był Włodzimierz Sławosz Dębski?Był artystą pochodzącym z wielokulturowego Kisielina na Wołyniu, synem Polaka i Ukrainki. Był także ojcem kompozytora Krzesimira Dębskiego.
Co wydarzyło się 11 lipca 1943 roku w Kisielinie?Podczas napadu na kościół zginęło tam ponad 90 Polaków. Włodzimierz Dębski został ranny, ale przeżył dzięki pomocy ukraińskich sąsiadów.
W jaki sposób ukraińscy sąsiedzi pomogli Włodzimierzowi Dębskiemu?Wynieśli go z kościoła, zaopiekowali się nim, a po kilku dniach przewieźli do szpitala. Wśród osób, które go ratowały, był pan Parfeniuk.
Jakie formy pomocy Polakom udzielali ukraińscy sąsiedzi podczas rzezi wołyńskiej?Ostrzegali przed napadami, ukrywali i karmili zagrożonych, pomagali im uciekać oraz opiekowali się rannymi i osieroconymi dziećmi. „Kresowa Księga Sprawiedliwych” dokumentuje ponad 1300 osób niosących taką pomoc.
W jaki sposób Krzesimir Dębski podtrzymuje pamięć o losach rodziny?Przywołuje opowieści ojca o Kisielinie, wojennym dramacie rodziny oraz o sąsiadach, którzy ryzykowali życie, by ratować Polaków. Dzięki tym świadectwom historia bliskich i ich doświadczenia są przekazywane kolejnym pokoleniom.
