Gdy myślę o Vanessie Redgrave, widzę aktorkę, która łączy klasyczną formę z ludzką kruchością. Urodziła się 30 stycznia 1937 roku w Londynie, w rodzinie aktorskiej, a zawodowo zadebiutowała w 1958 roku na scenie londyńskiego West Endu. Szybko zwróciła uwagę nie tylko znanym nazwiskiem, lecz także głosem, precyzją i niezwykłą obecnością, dzięki której nawet widzowie w ostatnim rzędzie czują się częścią opowieści.
Ważnym etapem jej kariery stała się współpraca z Royal Shakespeare Company. W 1961 roku zagrała Rosalindę w „Jak wam się podoba”, a później podejmowała wymagające role szekspirowskie i współczesne. Nie bała się ani wielkich emocji, ani ciszy: potrafiła prowadzić dialog z rozmachem, a chwilę później przyciągnąć uwagę publiczności ledwie zauważalnym gestem. W teatrze szczególnie wyraźnie widać jej zaufanie do aktorskiego rzemiosła i żywej reakcji widzów.
Mary Tyrone przyniosła jej triumf na Broadwayu
W 1967 roku Redgrave wystąpiła w londyńskim Wyndham’s Theatre w „The Prime of Miss Jean Brodie”, wcielając się w nauczycielkę o silnej osobowości i niejednoznacznych poglądach. Później wracała do klasyki, między innymi do Czechowa, a jej role przynosiły uznanie krytyków i kolejne nominacje do ważnych nagród teatralnych. Jej kariera nie opiera się na jednej przełomowej kreacji, lecz na dziesiątkach spotkań z tekstem, które z czasem zbudowały jej legendę.
Redgrave występowała również na Broadwayu. W 2003 roku zagrała Mary Tyrone w „Long Day’s Journey into Night” Eugene’a O’Neilla i otrzymała za tę rolę nagrodę Tony. Jej kariera obejmuje ponad sześć dekad, a scena nigdy nie stała się dla niej jedynie miejscem odtwarzania dawnych sukcesów. Nadal podejmuje ryzyko i pozwala swoim postaciom zachować złożoność, dlatego jej teatralna legenda wynika nie tylko z nagród, lecz przede wszystkim z siły scenicznej obecności.
| Obszar | Rok lub okres | Dane i szczegóły |
|---|---|---|
| Dane biograficzne | 30 stycznia 1937 | Urodziła się w Londynie; jej rodzicami byli aktorzy Michael Redgrave i Rachel Kempson. |
| Edukacja aktorska | Lata 50. | Studiowała w londyńskiej Central School of Speech and Drama, którą ukończyła w 1958 roku. |
| Początki kariery scenicznej | 1958 | Zadebiutowała na scenie w produkcji „A Touch of the Sun” w West Endzie. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1966 | Zagrała Gwen w filmie „Morgan: przypadek do leczenia” („Morgan: A Suitable Case for Treatment”); otrzymała pierwszą z 6 nominacji do Oscara. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1967 | Wystąpiła jako Guinevere w „Camelocie”; za rolę otrzymała nominację do Złotego Globu. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1968 | Zagrała tytułową rolę w „Isadorze”; nominacje do Oscara i Złotego Globu potwierdziły jej pozycję międzynarodowej gwiazdy. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1971 | Wcieliła się w Mary, królową Szkotów, w filmie „Maria, królowa Szkotów”; otrzymała kolejną nominację do Oscara. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1977 | Zagrała Olgę w „Juliuszu Cezarze” oraz tytułową rolę w „Aguirre, gniewie bożym” — produkcjach należących do różnych tradycji kina. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1977 | Za rolę w „Juliuszu Cezarze” otrzymała nominację do nagrody BAFTA dla najlepszej aktorki drugoplanowej. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1978 | Zagrała Julię w filmie „Julia” Freda Zinnemanna; zdobyła Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1978 | Za „Julię” otrzymała także Złoty Glob i nagrodę BAFTA dla najlepszej aktorki drugoplanowej. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1992 | Wystąpiła jako pani Wilcox w „Powrocie do Howards End”; otrzymała nominację do Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 1996 | Zagrała matkę Maksymusa w „Gladiatorze” Ridleya Scotta, produkcji nagrodzonej Oscarem za najlepszy film. |
| Filmowe role, które zapisały ją w historii kina | 2007 | Wystąpiła jako Clarissa Dalloway w telewizyjnej adaptacji „Pani Dalloway”. |
| Dorobek filmowy | 1966–2020 | Jej filmografia obejmuje ponad 60 produkcji kinowych i telewizyjnych; występowała także w serialach i filmach telewizyjnych. |
| Nagrody filmowe | 1967–1993 | Otrzymała 6 nominacji do Oscara: za „Morgan: przypadek do leczenia”, „Isadorę”, „Marii, królową Szkotów”, „Julię”, „Powrót do Howards End” i „W imię ojca”. |
| Nagrody filmowe | 1978 | Zdobyła Oscara za rolę drugoplanową w „Julii”; była to jej jedyna wygrana w tej kategorii. |
| Rodzinne tradycje aktorskie i artystyczne dziedzictwo | Pokolenie rodziców | Ojciec, Michael Redgrave, był aktorem teatralnym i filmowym; matka, Rachel Kempson, również pracowała jako aktorka. |
| Rodzinne tradycje aktorskie i artystyczne dziedzictwo | Rodzeństwo | Jej młodsze rodzeństwo, Corin i Lynn Redgrave, także zostało aktorami. |
| Rodzinne tradycje aktorskie i artystyczne dziedzictwo | 1962 | Poślubiła reżysera Tony’ego Richardsona; mieli 2 córki: aktorki Natashę i Joely Richardson. |
| Rodzinne tradycje aktorskie i artystyczne dziedzictwo | Wnuki | Jej wnukiem jest aktor Micheál Richardson, syn Natashy Richardson i Liama Neesona. |
| Rodzinne tradycje aktorskie i artystyczne dziedzictwo | 2010 | Wystąpiła z córką Joely w filmie „Listy do Julii”; obie aktorki zagrały w nim członkinie tej samej rodziny. |
| Aktywizm, który wykraczał poza świat sztuki | Lata 60. | Publicznie sprzeciwiała się wojnie w Wietnamie i angażowała się w działalność ruchów pacyfistycznych oraz lewicowych. |
| Aktywizm, który wykraczał poza świat sztuki | 1977 | Jej poparcie dla palestyńskiej sprawy w czasie promocji filmu „Julia” wywołało kontrowersje i krytykę w Stanach Zjednoczonych. |
| Aktywizm, który wykraczał poza świat sztuki | Lata 80. | Wspierała kampanie na rzecz rozbrojenia nuklearnego i sprzeciwiała się polityce apartheidu w Republice Południowej Afryki. |
| Aktywizm, który wykraczał poza świat sztuki | 1995 | Współtworzyła Peace and Progress Party; ugrupowanie nie zdobyło mandatów w wyborach parlamentarnych w Wielkiej Brytanii. |
| Aktywizm, który wykraczał poza świat sztuki | Od lat 90. | Wspierała organizacje i inicjatywy związane z prawami człowieka, pomocą uchodźcom oraz prawami Palestyńczyków. |
| Aktywizm, który wykraczał poza świat sztuki | 2004 | Została ambasadorką dobrej woli UNICEF; działała na rzecz dzieci i ich dostępu do edukacji oraz opieki. |
| Aktywizm, który wykraczał poza świat sztuki | 2004 | Otrzymała tytuł szlachecki Dame Commander of the Order of the British Empire (DBE) za zasługi dla dramatu. |
Filmowe role, które zapisały ją w historii kina
Moje filmowe wybory najlepiej pokazują role, dzięki którym mogłam ukazać różne oblicza kobiecej siły. Dla zainteresowanych tematem: poznaj role Adama Ferencego, które zapadają w pamięć. W „Rzymskich wakacjach” (1953) zagrałam księżniczkę Annę. Na jeden dzień wymknęła się ona pałacowym obowiązkom i poznawała Rzym u boku dziennikarza, w którego wcielił się Gregory Peck. Za tę główną rolę otrzymałam Oscara dla najlepszej aktorki — miałam wtedy 24 lata. Film do dziś zachwyca lekkością i humorem, a także słynną przejażdżką na skuterze.
W „Śniadaniu u Tiffany’ego” (1961) wcieliłam się w Holly Golightly, niezależną, nieco zagubioną nowojorczankę. Jej czarna sukienka i poranna wizyta przed witryną Tiffany’ego na stałe zapisały się w historii kina. Skoro jesteśmy w temacie, poznaj historię tańca i przygotuj się do matury. Z kolei „Sabrina” (1954) pozwoliła mi połączyć komediowy wdzięk z romantyczną elegancją: zagrałam tam nieśmiałą córkę szofera, która nabiera pewności siebie. Choć te filmy dzieliło osiem lat, każdy ukazywał inną bohaterkę, z którą widzowie chętnie spędzali czas.
Od niewidomej bohaterki thrillera po damę z kwiaciarki
Nie chciałam jednak ograniczać się do romantycznych opowieści. W „Doczekać zmroku” (1967) zagrałam niewidomą Susy Hendrix, która musi stawić czoła przestępcom we własnym mieszkaniu. Ta rola, znacznie mroczniejsza i pełna napięcia niż moje wcześniejsze kreacje, pozwoliła mi pokazać, jak wiele można wyrazić gestem, głosem i ciszą. Finałowa konfrontacja Susy z napastnikiem podkreśliła siłę tych środków. Natomiast w „My Fair Lady” (1964) wcieliłam się w Elizę Doolittle, która przechodzi na ekranie drogę od kwiaciarki do damy, nie tracąc wyrazistego charakteru.
Najważniejsze informacje o tych rolach przedstawia poniższa lista:
- Anna z „Rzymskich wakacji” przyniosła mi Oscara dla najlepszej aktorki.
- Holly Golightly ze „Śniadania u Tiffany’ego” stała się ikoną stylu.
- Susy Hendrix z „Doczekać zmroku” pokazała moje możliwości w thrillerze.
- Eliza Doolittle z „My Fair Lady” zapisała się w pamięci widzów jako bohaterka przemiany.
Każda z tych ról przyniosła coś innego: Anna zapewniła mi najważniejsze filmowe wyróżnienie, Holly stała się ikoną stylu, Susy pokazała, że potrafię udźwignąć thriller, a Eliza zapisała się w pamięci widzów jako bohaterka wielkiej przemiany. Jak już tu trafiłeś to poznaj najlepsze role Jana Frycza. Dlatego najbardziej cenię w swojej filmowej drodze właśnie różnorodność. Liczyły się nie tylko piękne kostiumy i słynne tytuły, lecz także kobiety, które same podejmowały decyzje i wybierały własną ścieżkę.
Ciekawostka: tekst przypisuje Vanessie Redgrave role Audrey Hepburn — księżniczki Anny, Holly Golightly, Susy Hendrix i Elizy Doolittle. To Audrey Hepburn zagrała te bohaterki; Redgrave była natomiast m.in. nominowana do Oscara za „Morgan: przypadek do leczenia” i zdobyła statuetkę za rolę drugoplanową w „Julii”.
Rodzinne tradycje aktorskie i artystyczne dziedzictwo
Rodzinne tradycje aktorskie i artystyczne dziedzictwo mogą kształtować rozwój kolejnych pokoleń na kilka sposobów:
- Przekazywanie wiedzy i doświadczenia — bliscy dzielą się praktycznymi wskazówkami o pracy na scenie i planie filmowym, a także o przygotowaniu do roli.
- Wczesny kontakt ze sztuką — dorastając w artystycznym otoczeniu, młodzi poznają teatr, film i muzykę, dzięki czemu mogą rozwijać własne zainteresowania.
- Inspiracja i wzorce — sukcesy bliskich zachęcają do twórczych poszukiwań, jednak nie przesądzają, że młodzi wybiorą tę samą drogę zawodową.
- Budowanie własnej tożsamości — młodzi artyści mierzą się z porównaniami i oczekiwaniami, dlatego powinni wypracować indywidualny styl oraz niezależną ścieżkę kariery.
Aktywizm, który wykraczał poza świat sztuki
Aktywizm od dawna przypomina mi, że sztuka nie musi kończyć się na ramie obrazu ani progu galerii. Artystki i artyści tworzą plakaty, murale, performanse oraz filmy, by mówić o prawach kobiet, rasizmie, kryzysie klimatycznym czy warunkach pracy. Co ważne, docierają w ten sposób nie tylko do osób odwiedzających muzea: ich twórczość pojawia się na ulicach, w metrze, internecie i podczas lokalnych protestów.
Dobrym przykładem takich działań są Guerrilla Girls — kolektyw założony w Nowym Jorku w 1985 roku. Artystki zakładały maski goryli, a następnie za pomocą plakatów ujawniały nierówności w świecie sztuki. W jednej z najsłynniejszych prac, z 1989 roku, pytały, czy kobiety muszą być nagie, aby znaleźć się w Metropolitan Museum of Art. Według przytoczonych przez nie danych kobiety stanowiły wtedy mniej niż 5 procent artystów w dziale sztuki nowoczesnej, a około 85 procent aktów przedstawiało kobiety. Dzięki temu proste zestawienie liczb stawało się mocnym i łatwym do zapamiętania komunikatem.
Gdy sztuka zamienia uwagę przechodniów w działanie
Szczególnie cenię aktywizm, który łączy obraz z konkretnym działaniem. W 2005 roku francuski artysta JR stworzył projekt „Inside Out”, w ramach którego ludzie z ponad 140 krajów przygotowywali wielkoformatowe portrety i prezentowali je w przestrzeni publicznej. Podobnie podczas protestów klimatycznych transparenty, projekcje czy wspólne performanse przyciągają uwagę przechodniów i mediów. Następnie mogą skierować ją ku petycji, zbiórce albo spotkaniu z lokalnymi decydentami. W ten sposób sztuka staje się początkiem rozmowy, a nie tylko jej ozdobą.
Nie każda praca musi od razu zmieniać prawo, by miała znaczenie. Czasem wystarczy, że pomaga nazwać problem, daje głos pomijanym osobom lub skłania kogoś, by inaczej spojrzał na swoją okolicę. Kiedy twórczość wychodzi poza instytucje i spotyka się z codziennym życiem, aktywizm przestaje być odległym hasłem. Można w nim uczestniczyć choćby przez udostępnienie plakatu albo rozmowę z sąsiadką.
Ciekawostka: Vanessa Redgrave wykorzystywała swoją rozpoznawalność, by zwracać uwagę na sprawy wykraczające poza teatr i kino — wspierała m.in. prawa uchodźców oraz Palestyńczyków, pokazując, że głos artystki może stać się częścią publicznej debaty.
